Hugo Grotius: De gouden gedachte

Lezing 14 maart 2019 20:00 Podium door Prinsenkwartier

Inleiding
Het Prinsenkwartier organiseert samen met Delfia Batavorum, TOPdelft en de Raad van Kerken een reeks lezingen en debatten over Hugo Grotius. Het lijkt een goed idee meer aandacht te geven aan dit fenomeen. Het ligt in de bedoeling hiervan een terugkerend evenement te maken. Het jaar 2019 is het jaar van de Gouden Eeuw en dat is een mooie gelegenheid een start te maken met dit voornemen. In het navolgende wordt een korte toelichting gegeven op het programma dat bestaat uit 6 lezingen, de opzet en het leven van Grotius.

Er is geprobeerd een aantal aspecten van het leven van Hugo Grotius naar voren te laten komen. Hij stond midden in een aantal grote conflicten. Daar was het conflict met Spanje over onafhankelijkheid en de strijd tussen katholicisme en protestantisme. Ook binnen het protestantisme was er strijd welke tijdens het twaalf jarig bestand (1609-1621) scherp naar voren kwam. Het verloop daarvan had grote gevolgen voor onze houding rond religieuze kwesties. Dan was er de strijd op zee en de concurrentieslag tussen de diverse zeevarende naties. En verder waren er de standsverschillen tussen de diverse groepen. Hugo Grotius stamde uit een regentenfamilie en genoot de daarbij horende privileges. Nederland was en is nog steeds een klein land dat zich moet zien te handhaven tussen grotere buren, die nogal eens met elkaar overhoop liggen. Ook dat onderwerp vroeg aandacht. Verder was Nederland toen bepaald geen eenheidsstaat. De diverse steden en provincies streden om invloed. En tenslotte was Nederland toen al en misschien nog wel meer dan nu, een immigratieland. Ook dat gaf strijd en een zoektocht om daarmee om te gaan. Voor een rechtsgeleerde al met al de ideale omgeving om zich te ontplooien. Het is daarom bijzonder interessant hoe Grotius zijn weg vond in deze omgeving en wat zijn standpunten waren. De genoemde sprekers hebben alle hun sporen verdiend met talloze publicaties over die periode en de mensen die toen de dienst uitmaakten.

Kosten
De lezingen zijn op donderdagavond en beginnen om 20:00 uur in het Prinsenkwartier (Sint Agathaplein 4). LET OP: de laatste lezing op 23 mei vindt plaats in de Nieuwe Kerk aan de markt. Beide plekken zijn zeer toepasselijk, namelijk de rustplaats van Maurits en tegenover het geboortehuis van Hugo Grotius. De kosten zijn voor het hele programma 30 euro en per keer 7,50 euro. Betalen kan aan de deur per pin en contant. Aanmelden graag via info@prinsenkwartier.nl

Opzet
Het idee achter de reeks is een lezing te organiseren in de nieuwe kerk in Delft over een actueel thema en een aantal lezingen in het Prinsenkwartier over de figuur Hugo Grotius. Het actuele thema is de tweedeling in de maatschappij. Verschillen zijn er natuurlijk altijd al geweest in de maatschappij, maar dankzij de groei van de welvaart en de opkomst van de verzorgingsmaatschappij zijn de verschillen tussen bevolkingsgroepen lange tijd kleiner geworden. Dat geldt zowel voor het inkomen als de vermogens. Door de opkomst van de verzorgingsstaat, de introductie van pensioenen en de groei van het eigenwoningbezit zijn verschillen in inkomen en vermogen kleiner geworden, maar al enige tijd zien we een omkering van dit proces. Lonen van lager opgeleiden en uitkeringen blijven achter; een pensioen en een eigenwoning is voor velen niet meer bereikbaar. Een krachtige middensector dreigt te verdwijnen. Een mooie aanleiding om Kim Putters, de directeur van het Sociaal Cultureel Planbureau (SCP) te vragen zijn licht te laten schijnen over dit onderwerp. Hij wordt dan de vierde spreker die sinds 2012 deze lezsingen hebben gehouden. Bovendien is het een goede reden een aantal historici te vragen met welke maatschappelijke tweedelingen Grotius indertijd te maken had, hoe die werden beoordeeld en op welke wijze hij trachtte daarmee om te gaan.

Leven
Hugo Grotius werd in 1583 in Delft geboren. Dat is een jaar voor de moord op Willem van Oranje en in de eerste decennia van de tachtigjarige oorlog tegen Spanje. Hij werd als een wonderkind beschouwd. Op z’n tiende sprak hij al vloeiend Grieks en Latijn, schreef gedichten in deze talen en ging met 11 jaar naar de universiteit. Dat is pas hoogbegaafd. De Franse koning noemde hem ‘le miracle de la Hollande’. In Delft worden we op verschillende manieren aan hem herinnerd. Er is een Hugo de Groot straat en plein, een Grotius college en zijn beeld staat op de markt. Toch weten we vrij weinig over hem. Er is natuurlijk het verhaal over de kist waaruit hij ontsnapte uit fort Loevestein. Dat weten de meeste mensen, maar waarom hij vast zat is minder bekend. Enkele mensen kunnen nog zijn boekwerkje ‘Mare Librum’ noemen, maar bij welke gelegenheid hij het schreef, waarom het eerst anoniem bleef en wat hij nog meer schreef weet vrijwel niemand. Er zijn daarom nog vele vragen. Welke functies bekleedde hij en wat was zijn rol in de maatschappij? Waarom werd hij veroordeeld en wat deed hij na zijn ontsnapping? Het was destijds een roerige tijd. De oorlog met Spanje, de godsdiensttwisten, de opbouw van een economische grootmacht met vele concurrenten bij de start van de Gouden Eeuw vroegen allemaal om aandacht. Op al deze velden speelde Hugo Grotius een rol. De vraag is of we in een reeks lezingen de figuur tot leven kunnen brengen en of er onderwerpen zijn die ook nu nog relevant zijn. Dat is zeker het geval. Hugo Grotius wordt algemeen gezien als een bemiddelaar, een verbinder en een vredestichter. Er is nog steeds grote behoefte aan dergelijke kwaliteiten en het is terecht deze grote figuur uit onze geschiedenis meer aandacht te geven.